الشيخ البهائي العاملي
495
جامع عباسى ( با حواشي هشت فقيه واليمقام ) ( طبع جديد ) ( فارسى )
و درجههاى چوب كه ثابت ساخته باشند و ميخهايى كه در آن كوفته باشند . امّا دست آسيا و خُمها و طَغارها و چوبهاى گازرى كه نشانيده باشند و گنجهاى مدفون و سنگهاى پنهان و فرش خانه و چاروا « 1 » و ريسمان و دلو خُرد و قفل [ 1 ] داخل نيست . قسم چهارم : قريه و دِهكده ، پس اگر بيع به اين هردو واقع شود عمارت وساحتهائى كه احاطهء آنجايها كرده باشد و راهها در آن داخل است . و آيا درختهايى كه در ميان آن باشد داخل است يا نه ؟ در آن ميانهء مجتهدين خلاف است . اقرب آن [ 2 ] است كه داخل نيست . و همچنين مزرعههاى حوالى قريه داخل آن نيست ، مگر با قرينه كه دلالت برداخل بودن آن كند . قسم پنجم : درخت ، و داخل است در آن شاخها و برگهاى تر . و آيا شاخ و برگ خشك و برگ درخت توت در آن داخل است يا نه ؟ ميانهء مجتهدين خلاف است . [ 3 ] امّا ميوهء درخت داخل نيست و اگر درخت را مشترى بكند حقّ بايع ساقط مىشود . و ميوهء درخت خرما كه نرِ آن را در ماده نشانيده باشد داخل نيست ، مگر آنكه مشترى شرط كرده باشد ، و مشترى در اين صورت لازم است كه بگذارد كه ميوه برسد اگر ضرر بهدرخت نرساند ، و اجرت آن زمان را نمىرسد كه از بايع طلب كند ، و اگر گذاشتن ميوه تا رسيدن به درخت ضرر رسد مشترى مىتواند قطع آن كرد ، و در ارش خلاف است . [ 4 ]
--> [ 1 ] مدار در امثال اين امور بر عرف است ، پس هر چيزى را كه عرفاً بگويند كه از توابع است داخل است و هر چيزى كه عرفاً تابع نگويند داخل نيست و همچنين است مشكوك فيه . ( تويسركانى ) [ 2 ] اقرب آن است كه داخل است و مزارع نيز داخل است اگر از توابع قريه باشد عرفاً والّا داخلنيست مگر به قرينه . ( تويسركانى ) [ 3 ] اقوى عدم دخول برگ توت است اگر در جائى باشد كه معاملهء ميوه با او نشود مثلجيلانات والّا اقوى دخول است به جهت صدق ميوه عرفاً . ( تويسركانى ) * اظهر اين است كه در صورت اتصال به درخت داخل است . ( نخجوانى ) [ 4 ] احوط بلكه اقوى ثبوت ارش است . ( تويسركانى ) ( 1 ) مركب سوارى و هر چيزى كه چهارپا داشته باشد .